HPV (insan papilloma virüsü) nedir?

HPV, bazıları vajinal, anal veya oral seks yoluyla yayılan 200'den fazla ilişkili virüsten oluşan bir gruptur.

Cinsel yolla bulaşan HPV türleri iki gruba ayrılır: düşük risk ve yüksek risk.

• Yüksek riskli HPV'ler çeşitli kanser türlerine neden olabilir.

    12 yüksek riskli HPV türü vardır: HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 ve 59. Bunlardan ikisi,

HPV 16 ve HPV 18, HPV ile ilişkili kanserlerin çoğundan sorumludur.

• Düşük riskli HPV tiplerinadiren kansere neden olur, ancak birkaç düşük riskli HPV tipi genital bölgeler, anüs, ağız veya boğaz çevresinde siğillere neden olabilir.

    Gırtlakta veya solunum yolunda siğiller oluştuğunda, solunum problemlerine yol açabilen respirator papillomatoz adı verilen bir durum yaşayabilirsiniz.

HPV hakkında bilgiler

HPV enfeksiyonu yaygındır: Cinsel olarak aktif olan neredeyse tüm kişiler, cinsel olarak aktif olduktan sonra aylar ila birkaç yıl içinde HPV ile enfekte olur. Bu enfeksiyonların yaklaşık yarısı yüksek riskli HPV tipindedir.

Çoğu HPV enfeksiyonu kansere neden olmadan kendi kendine geçer: Bağışıklık sisteminiz genellikle HPV enfeksiyonlarını kontrol eder, böylece vücut tarafından bir iki yıl içinde temizlenir.

Devam eden yüksek riskli HPV enfeksiyonları kansere neden olabilir: Bazen HPV enfeksiyonları bağışıklık sisteminiz tarafından başarılı şekilde kontrol edilemez. Yüksek riskli bir HPV enfeksiyonu uzun yıllar sürerse, tedavi edilmezse zamanla kötüleşip kanser öncesi ve ardından kanserli hale gelebilecek hücre değişikliklerine yol açabilir.

HPV altı tür kansere neden olabilir:

Bunlar arasında anal kanser, rahim ağzı kanseri, orofaringeal kanser, penis kanseri, vajinal kanser ve vulvar kanseri bulunur.

HPV aşısı kanseri önleyebilir: HPV aşıları, hastalık açıdan HPV tipleriyle enfeksiyonu önleyerek birçok HPV ile ilişkili kanser ve genital siğil vakasını önleyebilir.

HPV enfeksiyonu hangi kanserlere neden olur?

Yüksek riskli HPV'lerle uzun süreli enfeksiyonlar, HPV'nin hücreleri enfete ettiği vücut bölgelerinde kansere neden olabilir. HPV, bu organların iç yüzeylerini kaplayan ince, düz hücreleri (skuamöz hücreler) enfekte eder. HPV ile ilişkili kanserlerin çoğu skuamöz hücreli karsinom olarak adlandırılır. Bazı rahim ağzı kanserleri, rahim ağzındaki bez hücrelerinin HPV enfeksiyonundan kaynaklanır ve adenokarsinom olarak adlandırılır.

• Anal kanser: Anal kanserin %90'ından fazlası HPV tarafından neden olur. Anal kanserden yeni vakalar ve ölümler artıyor. 

• Rahim ağzı kanseri: Neredeyse tüm rahim ağzı kanseri HPV tarafından neden olur. HPV testi veya Pap testi ile rutin tarama, sağlık hizmeti sağlayıcılarının rahim ağzı kanserine dönüşmeden önce kanser önleyici hücreleri bulup çıkarmasına olanak tanıyarak çoğu rahim ağzı kanserini önleyebilir. Rahim ağzı kanseri en yaygın olarak nadiren veya hiç tarama yapan kadınlarda görülür. 

• Orofaringeal kanserler: (boğaz kanseri olarak da adlandırılır): Bu kanser, boğazın orta kısmı, ağız arkasındaki orofarenks dokularında oluşur. Çoğu orofaringeal kanser (%70) HPV tarafından neden olur. Orofaringeal kanser, ağız boşluğu kanserinden farklıdır; ağız boşluğu kanseri ağızda oluşur; Her ikisi de baş ve boyun kanseri türleridir.

• Penis kanseri: Çoğu penis kanseri (%63) HPV tarafından oluşur. Penis kanseri, genellikle sünnet derisi üzerinde veya altında oluşan nadir bir kanser türüdür.

• Vajinal kanser: Vajinal kanserin çoğu (%75) HPV tarafından oluşur. 

• Vulva kanseri: Çoğu vulvar kanseri (%69) HPV tarafından neden olur. 

Dünya çapında HPV ile ilişkili kanserler: HPV her yıl dünya genelinde tahmini 690.000 kansere neden olurve 350.000 kadın rahim ağzı kanserinden hayatını kaybediyor.

HPV nasıl bulaşır?

HPV enfeksiyonu cinsel partnerler arasında kolayca geçer. Vajinal–penil seks, penis–anal seks, penis–oral seks ve vajinal–oral seks dahil olmak üzere herhangi bir yakın deri-ten temas yoluyla bulaşabilir. Prezervatiflerin doğru kullanımı HPV bulaşma riskini azaltabilir, ancak tamamen önlemez.

HPV enfeksiyonu belirtilere yol açar mı?

Düşük riskli HPV enfeksiyonu: Düşük riskli HPV enfeksiyonu, genital bölgelerde, anüs, ağız veya boğazda siğillere neden olabilir.

Yüksek riskli HPV enfeksiyonu: Yüksek riskli HPV enfeksiyonu belirti yaratmaz. Ancak, enfeksiyonun bulunduğu yere bağlı olarak, uzun yıllar süren yüksek riskli HPV enfeksiyonunun neden olduğu kanser önleyici ve kanserler, yumruluk, kanama ve ağrı gibi belirtilere yol açabilir.

Normal hücreler kanser hücrelerine dönüşebilir. Kanser hücreleri vücut dokularında oluşmadan önce, hücreler hiperplazi ve displazi adı verilen anormal değişikliklerden geçer. Hiperplazi ve displazi kansere dönüşebilir veya olmayabilir.

HPV aşısı: HPV enfeksiyonunu önleme

HPV aşısı  Gardasil 9,  çoğu HPV ile ilişkili kansere neden olan yedi tip (16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58) ve çoğu genital siğillere neden olan iki düşük riskli tip (tip 6 ve 11) dahil olmak üzere dokuz HPV tipinden enfeksiyon korumasını sağlar.

HPV aşısının etkinliği ve güvenliği hakkında temel bilgiler:

• HPV aşısının, HPV enfeksiyonu ve genital siğillerden kaynaklanan kanserlerin %90'ına kadar kadar önlediği tahmin edilmektedir.

• HPV aşısı, yeni HPV enfeksiyonlarını ve HPV ile ilişkili kanserleri ve diğer hastalıkları önlemek için Sağlık Bakanlığı  tarafından önerilmektedir.

• HPV aşısı, 9–12 yaş arası kız ve erkeklere uygulandığında en fazla korumayı sağlar.

HPV aşısını kim yaptırmalı?

HPV aşı serisi, 11 veya 12 yaşındaki kız ve erkekler için önerilir ve seriye 9 yaşında başlayabilmektedir. Herkesin aşı olması önemlidir, çünkü cinsiyeti ne olursa olsun herkes HPV ile ilişkili kanser geliştirebilir. Aşı ayrıca kansere yol açan HPV'nin diğer insanlara yayılmasını da azaltabilir.

 Aşı serisine 15 yaşından önce başlayanlar iki doz aşı almalı, ilk dozunu 15 yaş ve üzerindeyken alanlar ise üç doz almalıdır. Yaş önerileri içinde aşılanmamış gençler için HPV aşısı 26 yaşına kadar önerilir.

HPV aşısı daha yaşlı yaşlarda verilebilir mi?

Evet, aşı 45 yaşına kadar FDA onayına sahiptir. Ancak, 27 ila 45 yaş arasındaki çoğu kişi için rutin olarak önerilmez. Bu yaş grubundaki kişilerin aşıdan fayda görmesi pek olası değildir.

Çünkü muhtemelen zaten HPV'ye maruz kalmış olmaları muhtemeldir. Yeni bir HPV enfeksiyonu riski altında olduğunuzdan endişe ediyorsanız, HPV aşısının sizin için uygun olup olmadığını doktorunuzla konuşun. 

HPV'nin neden olduğu hücre değişikliklerini tespit etmek için tarama

Hiçbir semptom olmadığında bir hastalık veya durumu kontrol etmek için tarama testleri kullanılır. Taramanın amacı, sağlık sorunlarını erken ve daha kolay tedavi edilebilecek zamanlarda tespit etmektir. Rahim ağzı kanseri, şu anda FDA onaylı tarama testlerinin mevcut olduğu tek HPV kaynaklı kanserdir. Rahim ağzı kanseri dışında HPV ile ilişkili kanserleri bulmak için etkili tarama testleri olmadığından, doktorunuzla alışılmadık semptomlar hakkında görüşmek önemlidir. Erken tespit edildiğinde, bu kanserlerin birçoğu başarılı şekilde tedavi edilebilir.

• Rahim Sağlığı Kanseri Taraması: Rahim ağız kanseri taraması, rutin sağlık hizmetlerinin önemli bir parçasıdır. Rahim ağzı kanseri tarama testleri, yüksek riskli HPV için rahim ağzı hücrelerini kontrol eden HPV testi, yüksek riskli HPV'nin neden olabileceği rahim hücresi değişikliklerini kontrol eden Pap testi ve hem yüksek riskli HPV hem de rahim hücresi değişikliklerini kontrol eden HPV/Pap ortak testi içerir. Rahim ağzı kanseri taraması hakkında daha fazla bilgi edinin.

• Anal kanser taraması: Genel halk için standart anal kanser tarama testleri olmasa da, anal HPV enfeksiyonu riski yüksek olan popülasyonlarda (erkeklerle cinsel ilişki yaşayan erkekler, rahim ağzı veya vulva kanseri olan kadınlar, HIV pozitif olanlar ve organ nakli alanlar) bazen prekanser anal lezyonları bulmak için anal Pap testi (anal Pap smear olarak da adlandırılır) kullanılır. Yakın tarihli bir klinik çalışma, HIV ile yaşayan kişilerde kanser öncesi anal lezyonların (yüksek dereceli skuamöz intraepitelyal lezyonlar, HSIL) tedavisinin anal kanser gelişme riskini yarıdan fazla azalttığını ortaya koydu.

• Orofaringeal kanser taraması: Orofaringeal kanser (boğaz kanseri olarak da adlandırılır) için standart tarama testleri yoktur. Diş hekiminizin rutin diş kontrolü kapsamında yapabileceği ağız kanseri muayenesi, ağız boşluğunu kontrol eder; bu da ağızda farklı bir bölümdür.

• Penis kanseri taraması: Penis kanseri için standart tarama testleri yoktur.

• Vajinal kanser ve vulvar kanseri taraması: Vajinal veya vulva kanseri için standart tarama testleri yoktur. Pap smear bu kanserleri kontrol etmese de, vajinal kanser bazen Pap testinde veya kolposkopi sırasında tespit edilebilir.

HPV'nin neden olduğu displazi ve prekanser

Displazi, bir doku veya organ içindeki hücrelerin anormal büyümesidir. HPV enfeksiyonu nedeniyle epitel hücrelerinde yapılan anormal değişiklikler, rahim ağzı, anüs, orofarenks, penis, vajina ve vulva displazisine yol açabilir. Epitel hücre displazisi, intraepitelyal neopalazi olarak da bilinir.

Displazi, hafif, orta veya yüksek dereceli olarak sınıflandırılan (derecelendirilen) bir durumdur.

• HPV enfeksiyonu hafif veya düşük dereceli displaziye yol açabilir. Düşük dereceli displazi genellikle viral enfeksiyon geçtikçe kendi kendine geçer.

• Devam eden HPV enfeksiyonları, kansere dönüşmemesi için tedavi edilmesi gereken prekanser oluşumlarına (orta derecede displazi ve yüksek dereceli displazi) neden olabilir. Tüm prekanserler kansere dönüşmediğinden, araştırmacılar hangi prekanserlerin kanser olacağını öngören biyobelirteçler keşfetmeye çalışıyor.

HPV kansere nasıl neden olur?

HPV enfeksiyonu hücrelerde değişiklikler geçirir. Tedavi edilmezse, bu hücreler zamanla kanser hücrelerine dönüşebilir.

Yüksek riskli HPV servikal hücreleri enfekte ettiğinde, bu hücrelerin çoğalma, bölünme ve birbirleriyle iletişim kurma şekillerine müdahale eder ve enfekte hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasına neden olur. Bu enfekte hücreler genellikle bağışıklık sistemi tarafından tanınır ve kontrol edilir. Ancak bazen enfekte hücreler kalır ve büyümeye devam eder, sonunda tedavi edilmezse kansere dönüşebilecek kanser önleyici hücreler oluşan bir alan oluşturur. Araştırmalar yüksek riskli HPV'nin rahim ağızında kansere neden olduğu üzerine odaklanmış olsa da, diğer bölgelerde HPV kaynaklı kanserlerin benzer mekanizmalarla ortaya çıkması muhtemeldir.

Araştırmalar, HPV ile enfekte olan servikal hücrelerin kanser öncesine dönüşmesi 5 ila 10 yıl, kansere dönüşmesi ise yaklaşık 20 yıl sürebileceğini ortaya koymuştur.

Rahim ağzı hücreleri yüksek riskli HPV ile enfekte olduğunda, HPV enfeksiyonunun uzun süreli olma olasılığını artıran ve kanser öncesi servikal hücrelere yol açma olasılığını artıran birkaç faktör vardır:

• çok agresif bir HPV türüne sahip olmak, özellikle HPV 16 veya HPV 18

• Sigara içmek

• zayıf bağışıklık sistemi veya bağışıklık sistemi zayıf

• HIV ile enfekte olmak

• organ nakli sonrası bağışıklık sisteminizi baskılayan ilaçları otoimmün hastalık tedavisi veya kanser tedavisi için kullanmak

Sigara içmek, yüksek dereceli displazinin kansere dönüşme riskini artırabileceği için bırakmak önemlidir.